Hòa giải viên xã Tân Lộc tham dự hội nghị.

Thực hiện Kế hoạch của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau về triển khai thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở và Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024 - 2030”, vừa qua, Sở Tư pháp tổ chức Hội nghị tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải ở cơ sở cho đội ngũ hòa giải viên trên địa bàn các xã Tân Lộc, Tân Tiến, Đất Mới, Vĩnh Lợi, Năm Căn và Tam Giang. Tại các Hội nghị, Hòa giải viên được triển khai hai nội dung trọng tâm gồm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở và nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải ở cơ sở.

Từ nắm vững nguyên tắc đến hình thành kỹ năng hòa giải

Trong nội dung nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải ở cơ sở, báo cáo viên tập trung triển khai những quy định cơ bản của Luật Hòa giải ở cơ sở, trong đó làm rõ 06 nguyên tắc hòa giải ở cơ sở. Đây là những nguyên tắc có ý nghĩa định hướng xuyên suốt quá trình hòa giải, giúp hòa giải viên xác định đúng cách thức tiếp cận, ứng xử và giới hạn trong quá trình hỗ trợ các bên giải quyết mâu thuẫn.

Bà Phạm Thị Ngọc, Phó Giám đốc Sở Tư pháp triển khai các nội dung tại xã Tam Giang.

Đáng chú ý, từ những nguyên tắc pháp luật và kinh nghiệm thực tiễn, báo cáo viên chia sẻ với hòa giải viên cách ghi nhớ, vận dụng theo phương châm “4 không, 4 có”.

Theo đó, “4 không” gồm: Không ép buộc; không thiên vị; không phán xét vội vàng; không tiết lộ thông tin bí mật đời tư của các bên. Những yêu cầu này đặt ra cho hòa giải viên cách ứng xử thận trọng trong từng vụ việc. Hòa giải trước hết phải dựa trên sự tự nguyện của các bên; hòa giải viên không được áp đặt hoặc buộc các bên phải chấp nhận một phương án nhất định. Đồng thời, người thực hiện hòa giải phải giữ thái độ khách quan, không vì quan hệ cá nhân, tình cảm, vị trí hoặc những nhận định ban đầu mà đứng về một phía.

Việc không phán xét vội vàng cũng có ý nghĩa quan trọng. Trong nhiều vụ việc, thông tin ban đầu mà hòa giải viên tiếp nhận có thể chỉ phản ánh góc nhìn của một bên. Nếu vội vàng kết luận khi chưa tìm hiểu đầy đủ nguyên nhân, diễn biến và ý kiến của các bên, hòa giải viên rất dễ đưa ra nhận định thiếu khách quan, làm cho mâu thuẫn trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, việc tiếp cận và đánh giá vụ việc cần được thực hiện thận trọng, trên cơ sở lắng nghe và tìm hiểu đầy đủ thông tin.

Cùng với đó, yêu cầu không tiết lộ thông tin bí mật đời tư của các bên đòi hỏi hòa giải viên phải có ý thức trách nhiệm trong quá trình tiếp nhận, trao đổi và xử lý vụ việc. Đây không chỉ là vấn đề kỹ năng ứng xử mà còn là yếu tố góp phần tạo dựng sự tin tưởng để các bên sẵn sàng chia sẻ vấn đề của mình với hòa giải viên.

Hòa giải viên xã Tam Giang tham dự hội nghị.

Nếu “4 không” giúp hòa giải viên nhận diện những điều cần tránh thì “4 có” là những yếu tố cần được phát huy trong quá trình hòa giải, gồm: Có lắng nghe; có khách quan; có kiên nhẫn; có tôn trọng các bên.

Trong đó, lắng nghe là kỹ năng đặc biệt quan trọng. Hòa giải viên cần tạo điều kiện để mỗi bên trình bày đầy đủ quan điểm, nguyên nhân và những vấn đề mà họ cho rằng đang bị ảnh hưởng. Từ việc lắng nghe, hòa giải viên mới có thể phân tích được bản chất của mâu thuẫn, xác định những vấn đề cần tập trung tháo gỡ và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp.

Khách quan, kiên nhẫn và tôn trọng cũng cần được duy trì trong toàn bộ quá trình hòa giải. Một vụ việc có thể không được giải quyết ngay sau một lần trao đổi. Hòa giải viên cần kiên trì tiếp cận, giải thích, vận động, thuyết phục trên cơ sở phù hợp, đồng thời tôn trọng ý kiến, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Chính thái độ này góp phần tạo môi trường thuận lợi để các bên bình tĩnh nhìn nhận lại vấn đề và tìm kiếm tiếng nói chung.

Có thể thấy, “4 không, 4 có” không phải là những khẩu hiệu tách rời khỏi quy định pháp luật mà là cách cụ thể hóa các yêu cầu về kỹ năng, thái độ và phương pháp ứng xử trong hoạt động hòa giải. Việc ghi nhớ và vận dụng những nội dung này giúp hòa giải viên chủ động hơn khi tiếp cận những vụ việc cụ thể tại cộng đồng dân cư.

Đưa tình huống thực tế vào tập huấn, nâng cao khả năng vận dụng pháp luật

Một điểm đáng chú ý tại các hội nghị là việc kết hợp giữa truyền đạt kiến thức với trao đổi, xử lý tình huống. Thay vì chỉ tiếp nhận các quy định một cách lý thuyết, hòa giải viên được đặt vào những tình huống giả định về các mâu thuẫn, tranh chấp có nội dung liên quan đến Luật Hôn nhân và gia đình, Bộ luật Dân sự, Luật Trẻ em và thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở.

Thông qua từng tình huống, báo cáo viên đặt ra những vấn đề để đại biểu cùng phân tích, xác định nội dung cần giải quyết và tìm căn cứ pháp lý phù hợp. Cách tiếp cận này giúp hòa giải viên rèn luyện khả năng chuyển hóa kiến thức pháp luật thành phương án xử lý một vụ việc cụ thể.

Chẳng hạn, khi đứng trước một mâu thuẫn phát sinh trong gia đình hoặc cộng đồng dân cư, điều quan trọng không chỉ là biết một quy định pháp luật nào đó mà còn phải xác định quy định ấy có liên quan như thế nào đến vụ việc, được vận dụng vào vấn đề nào và cần giải thích ra sao để các bên có thể hiểu và cân nhắc. Đối với hòa giải viên, việc vận dụng pháp luật vì vậy phải gắn với kỹ năng giao tiếp, lắng nghe và thuyết phục.

Đại biểu tham gia xử lý các tình huống thực tế do các Báo cáo viên đặt ra tại hội nghị.

Tại hội nghị, các đại biểu đã tích cực tham gia xử lý những tình huống được đặt ra. Nhiều ý kiến đưa ra các căn cứ pháp lý để làm cơ sở phân tích, vận động và thuyết phục các bên. Qua quá trình trao đổi, những cách xử lý khác nhau được đưa ra để cùng xem xét, qua đó giúp hòa giải viên nhận diện rõ hơn những điểm cần lưu ý khi giải quyết vụ việc thực tế.

Bên cạnh nội dung tình huống do báo cáo viên đưa ra, hội nghị cũng ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi, thắc mắc của đại biểu về những vấn đề đang gặp phải trong quá trình thực hiện công tác hòa giải tại cơ sở. Đây là nội dung có ý nghĩa thiết thực, bởi mỗi địa bàn dân cư có những đặc điểm, mối quan hệ và tình huống phát sinh khác nhau. Việc trực tiếp trao đổi với báo cáo viên giúp hòa giải viên có thêm cơ hội làm rõ những vấn đề còn vướng mắc và củng cố cách thức vận dụng kiến thức đã được tập huấn.

Ông Đỗ Hồng Quang, Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp triển khai các nội dung tập huấn tại xã Tân Tiến.

Từ góc độ thực tiễn, chất lượng hòa giải ở cơ sở không chỉ được quyết định bởi số lượng vụ việc hòa giải thành mà còn thể hiện ở khả năng tiếp cận vụ việc đúng cách, xác định đúng vấn đề, vận dụng đúng quy định và tạo được sự đồng thuận giữa các bên. Vì vậy, việc bồi dưỡng đồng thời kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng ứng xử cho hòa giải viên là yêu cầu cần thiết để hoạt động hòa giải ngày càng thực chất, hiệu quả.

Các hội nghị tập huấn không chỉ cung cấp thêm kiến thức cho đội ngũ hòa giải viên mà còn tạo diễn đàn để trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những khó khăn từ thực tiễn và cùng tìm cách xử lý các tình huống phát sinh. Đây cũng là cơ hội để những người trực tiếp làm công tác hòa giải củng cố phương pháp làm việc, từ đó chủ động hơn khi tiếp nhận và giải quyết các vụ việc tại địa bàn dân cư.

Các hội nghị tập huấn đã trang bị cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở kiến thức pháp luật, nghiệp vụ và kỹ năng.

Hòa giải ở cơ sở là công việc đòi hỏi sự kết hợp giữa pháp luật, kỹ năng và sự thấu hiểu con người. Nắm vững quy định là điều kiện cần, nhưng để hòa giải hiệu quả, hòa giải viên còn phải biết lắng nghe, giữ khách quan, kiên nhẫn và tôn trọng các bên; đồng thời nhận diện đúng giới hạn của hoạt động hòa giải và vận dụng pháp luật phù hợp với từng vụ việc.

Việc tăng cường tập huấn, trao đổi tình huống và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn như tại các hội nghị sẽ góp phần nâng cao năng lực của đội ngũ hòa giải viên, giúp những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh trong cộng đồng được tiếp cận và xử lý phù hợp ngay từ cơ sở. Qua đó, góp phần củng cố sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư, hạn chế phát sinh mâu thuẫn kéo dài và nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Cà Mau./.

Phú Toàn