Theo quy định tại Điều 33 của Luật, người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần và người mắc rối loạn tâm thần được khám sàng lọc để phát hiện sớm, theo dõi; được hỗ trợ tâm lý, hỗ trợ xã hội; được quản lý điều trị và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc y tế, xã hội phù hợp. Đồng thời, những đối tượng này được ưu tiên trong chăm sóc, điều trị và không bị ngược đãi, kỳ thị hoặc phân biệt đối xử. Bên cạnh các quyền được bảo đảm, người có nguy cơ mắc và người mắc rối loạn tâm thần có trách nhiệm phối hợp với cơ quan y tế và chính quyền địa phương trong quá trình khám sàng lọc, theo dõi, quản lý và chăm sóc.

Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của gia đình, người chăm sóc trong việc tôn trọng, quan tâm, bảo vệ, hỗ trợ người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần và người mắc rối loạn tâm thần; đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng thực hiện các hoạt động khám sàng lọc, quản lý, điều trị, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc xã hội.

Đối với cơ sở trợ giúp xã hội, Luật yêu cầu tổ chức cung cấp các dịch vụ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao; thực hiện truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng, chống rối loạn tâm thần; đồng thời cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ tâm lý, phục hồi tâm lý, quản lý, can thiệp, bảo vệ, chăm sóc và hỗ trợ phát triển đối với người mắc rối loạn tâm thần.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương có trách nhiệm tổ chức theo dõi, giám sát, triển khai các biện pháp dự phòng, quản lý và chăm sóc y tế, xã hội đối với người có nguy cơ mắc và người mắc rối loạn tâm thần; phối hợp với cơ quan chuyên môn trong quá trình thực hiện; đồng thời huy động, bố trí và sử dụng nguồn lực để bảo đảm các hoạt động phòng, chống rối loạn tâm thần tại địa phương được triển khai hiệu quả.

Ngoài việc quy định quyền và trách nhiệm của các chủ thể, Điều 7 của Luật còn quy định 9 nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong phòng bệnh, trong đó đáng chú ý là các hành vi: tuyên truyền hoặc cung cấp thông tin trái với chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và hướng dẫn chuyên môn; cản trở hoạt động truyền thông về phòng bệnh; cố ý cung cấp thông tin giả mạo hoặc sai sự thật; phân biệt đối xử, kỳ thị trong phòng bệnh; không triển khai hoặc triển khai không đầy đủ các biện pháp phòng bệnh theo quy định; sử dụng các biện pháp phòng bệnh không có cơ sở khoa học; tổ chức tiêm chủng, xét nghiệm tại cơ sở không đủ điều kiện.

Đối với lĩnh vực phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Luật nghiêm cấm các hành vi cố ý phát tán hoặc làm lây lan tác nhân gây bệnh; tiếp cận, sử dụng hoặc thay đổi mục đích sử dụng tác nhân gây bệnh trái phép; che giấu hoặc cố ý không khai báo trường hợp mắc bệnh truyền nhiễm theo quy định; không chấp hành các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, Luật cũng nghiêm cấm hành vi gian dối, giả mắc rối loạn tâm thần để trục lợi hoặc trốn tránh các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Việc bổ sung các quy định về phòng, chống rối loạn tâm thần và xác định rõ các hành vi bị nghiêm cấm không chỉ góp phần hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực phòng bệnh mà còn nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng môi trường sống an toàn, nhân văn và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mọi người dân./.

Phú Toàn