Đáp: Khi phát hiện mình bị lừa đảo trên không gian mạng, người dân cần thực hiện ngay các bước sau:
- Bình tĩnh xác định sự việc: Xác định rõ mình đã bị lừa đảo ở mức độ nào, có bị chiếm đoạt tài sản, bị xúc phạm danh dự, nhân phẩm, bị vu khống, bị phát tán thông tin cá nhân, bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng, v.v.
- Thu thập, lưu giữ bằng chứng: Lưu lại các thông tin, hình ảnh, đoạn chat, email, số điện thoại, tài khoản, giao dịch chuyển tiền, đường link, nội dung lừa đảo, v.v. Đây là các bằng chứng quan trọng để phục vụ cho việc tố giác, trình báo với cơ quan chức năng.
- Tố giác, trình báo với cơ quan chức năng: Theo Điều 144, Bộ luật Tố tụng hình sự, số 101/2015/QH13, người dân có thể tố giác, báo tin về tội phạm bằng lời hoặc bằng văn bản tới cơ quan công an nơi gần nhất. Khi trình báo, cần cung cấp đầy đủ các bằng chứng đã thu thập được.
- Phối hợp với cơ quan chức năng: Khi được yêu cầu, người dân cần phối hợp cung cấp thông tin, tài liệu, bằng chứng liên quan để hỗ trợ quá trình điều tra, xử lý vụ việc.
- Cảnh báo cho người thân, cộng đồng: Thông báo cho người thân, bạn bè, cộng đồng về thủ đoạn lừa đảo để phòng tránh, đồng thời cảnh báo trên các nhóm, diễn đàn, mạng xã hội (lưu ý không tự ý phát tán thông tin cá nhân, hình ảnh của người khác khi chưa có sự đồng ý hoặc chưa có kết luận của cơ quan chức năng để tránh vi phạm pháp luật về thông tin trên mạng).
- Bảo vệ tài khoản, thông tin cá nhân: Đổi mật khẩu, tăng cường bảo mật các tài khoản mạng xã hội, email, tài khoản ngân hàng, kiểm tra các thiết bị cá nhân để phát hiện và loại bỏ phần mềm độc hại nếu có. Yêu cầu các nền tảng mạng xã hội, ngân hàng, ví điện tử… hỗ trợ: Nếu bị lừa đảo qua các nền tảng này, có thể liên hệ bộ phận hỗ trợ khách hàng để khóa tài khoản, ngăn chặn giao dịch, truy vết dòng tiền, v.v.
- Về chế tài xử lý: Hành vi lừa đảo trên không gian mạng có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, giá trị tài sản chiếm đoạt, hậu quả gây ra (Điều 290, Bộ luật Hình sự, số 100/2015/QH13). Các hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân trên mạng xã hội, trang thông tin điện tử có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc cao hơn tùy hành vi cụ thể (Điều 101, Điều 99 Nghị định 15/2020/NĐ-CP). Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tội làm nhục người khác, tội vu khống, tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, v.v. Lưu ý: Kể từ ngày 01/07/2026, Luật An ninh mạng, số 116/2025/QH15 sẽ có hiệu lực và có thể có những quy định mới, bạn nên cập nhật thông tin pháp luật thường xuyên để bảo vệ quyền lợi của mình.
* Khuyến cáo mọi người dân nên chủ động phòng ngừa: Nâng cao cảnh giác, không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, mật khẩu cho người lạ; không chuyển tiền cho các đối tượng không rõ ràng; xác minh kỹ thông tin trước khi giao dịch. Đồng thời cần tuân thủ đúng quy định của pháp luật, không tự ý phát tán thông tin cá nhân, hình ảnh của người khác khi chưa có sự đồng ý hoặc chưa có kết luận của cơ quan chức năng để tránh vi phạm pháp luật về thông tin trên mạng.
Tấn Tài
