Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) năm 2026 vừa được Quốc hội thông qua (Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2027) đã thể hiện rõ định hướng chuyển đổi số PBGDP khi khuyến khích ứng dụng công nghệ số, nền tảng số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) trong PBGDPL. Đây là điểm mới quan trọng, góp phần đổi mới cách thức đưa pháp luật vào cuộc sống.
Từ “phổ biến” sang “chủ động tiếp cận pháp luật”
Trước đây, người dân thường tiếp cận thông tin pháp luật thông qua các hình thức truyền thống như hội nghị, loa truyền thanh, tờ rơi, áp phích hoặc các buổi tuyên truyền trực tiếp. Những hình thức này vẫn cần thiết, nhưng trong môi trường số, người dân ngày càng có xu hướng tìm kiếm thông tin ngay trên điện thoại, máy tính và các nền tảng trực tuyến.
Chuyển đổi số trong PBGDPL vì vậy không đơn thuần là đưa tài liệu pháp luật lên Internet. Quan trọng hơn là xây dựng phương thức tiếp cận thuận tiện để người dân có thể dễ dàng tìm kiếm, tra cứu, hiểu và vận dụng pháp luật khi phát sinh nhu cầu. Một câu hỏi về quyền lợi, nghĩa vụ, thủ tục hành chính hay quy định mới… người dân có thể được tìm hiểu nhanh chóng thông qua các nền tảng số, có thể tìm kiếm bằng từ khóa trên Cổng Pháp luật quốc gia hay qua Trang thông tin PBGDPL… thay vì phải mất nhiều thời gian tìm kiếm tài liệu hoặc chờ đến các buổi tuyên truyền trực tiếp.
Cổng Pháp luật quốc gia - địa chỉ tiếp cận pháp luật chính thống
Một trong những nội dung quan trọng của chuyển đổi số PBGDPL được quy định trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) năm 2026 là phát huy hiệu quả Cổng Pháp luật quốc gia – nền tảng số dùng chung về pháp luật.
Thông qua nền tảng này, người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức có thêm một địa chỉ để tra cứu, tìm hiểu và tiếp cận thông tin pháp luật chính thống, góp phần hạn chế tình trạng tiếp nhận thông tin pháp luật không đầy đủ, sai lệch hoặc thiếu căn cứ trên môi trường mạng.
Đối với công tác PBGDPL ở địa phương, việc khai thác các nền tảng số cũng giúp cơ quan, đơn vị đa dạng hóa nội dung tuyên truyền, từ văn bản pháp luật, hỏi – đáp pháp luật đến infographic, video ngắn, tình huống pháp luật và các sản phẩm truyền thông trực quan.
AI - công cụ hỗ trợ phổ biến pháp luật trên môi trường số
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) năm 2026 khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia, hỗ trợ thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhiều khả năng mới cho công tác PBGDPL. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, phân loại, tóm tắt và giải thích thông tin pháp luật theo cách dễ hiểu hơn; đồng thời giúp xây dựng các sản phẩm truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đưa chuyên đề ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác PBGDPL vào các lớp tâp huấn tại các xã, phường (Ảnh tư liệu)
Tuy nhiên, AI không thể thay thế nguồn pháp luật chính thống và trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền. Thông tin do AI cung cấp cần được kiểm chứng, đối chiếu với văn bản pháp luật và nguồn dữ liệu chính thức trước khi sử dụng.
Vì vậy, yêu cầu quan trọng trong chuyển đổi số PBGDPL là phải đúng nguồn, đúng quy định, cập nhật và có khả năng kiểm chứng. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của thông tin pháp luật.
Chuyển đổi số để PBGDPL gần gũi và thiết thực hơn
Theo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) năm 2026, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác PBGDPL, thông qua nền tảng số, mạng xã hội và các công cụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), qua đó tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức, cá nhân chủ động tìm hiểu, tiếp cận và vận dụng pháp luật.
Việc ứng dụng công nghệ cũng đòi hỏi đổi mới cách thức thực hiện PBGDPL. Thay vì chỉ cung cấp những quy định pháp luật dài, nhiều thuật ngữ chuyên môn và khó tiếp cận, nội dung cần được chuyển tải theo hướng ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, dễ nhớ và gắn với những vấn đề thực tế mà người dân thường gặp. Một quy định về đất đai có thể được thể hiện bằng infographic; quy định về xử phạt vi phạm hành chính có thể được truyền tải qua video ngắn; những vấn đề pháp lý thường gặp có thể được giải thích bằng hình thức hỏi - đáp, tình huống hoặc câu chuyện pháp luật gần gũi với đời sống.
Người dân cần được tiếp cận pháp luật ở nơi họ đang hiện diện, bằng cách thức phù hợp và vào đúng thời điểm họ cần. Đây chính là một trong những giá trị thiết thực mà chuyển đổi số mang lại cho công tác PBGDPL, góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với cuộc sống và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Công nghệ là phương tiện, người dân là trung tâm
Chuyển đổi số không có nghĩa là loại bỏ các hình thức PBGDPL truyền thống. Đối với người cao tuổi, người ở vùng sâu, vùng xa hoặc những người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ, các hình thức tuyên truyền trực tiếp, hòa giải ở cơ sở, truyền thanh cơ sở và các phương thức phù hợp khác vẫn có vai trò quan trọng.
Do đó, chuyển đổi số cần được thực hiện theo hướng kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến, giữa công nghệ và con người, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận pháp luật. Từ việc sử dụng nền tảng số, mạng xã hội, dữ liệu pháp luật đến ứng dụng AI, chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức PBGDPL. Mục tiêu cuối cùng không phải là có thật nhiều công nghệ, mà là để pháp luật trở nên dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ nhớ và dễ áp dụng hơn trong cuộc sống.
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) năm 2026 được triển khai thi hành sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng để đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác PBGDPL, đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức và phương thức đưa pháp luật đến với người dân. Việc ứng dụng nền tảng số, mạng xã hội, dữ liệu pháp luật và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ góp phần giúp thông tin pháp luật được cung cấp nhanh chóng, thuận tiện, chính xác, dễ hiểu và phù hợp hơn với nhu cầu của từng đối tượng. Qua đó, người dân, doanh nghiệp có thể chủ động tìm kiếm, tiếp cận, tra cứu và vận dụng pháp luật trong đời sống, thay vì chỉ tiếp nhận pháp luật thông qua các hình thức tuyên truyền truyền thống. Chuyển đổi số trong PBGDPL vì vậy không chỉ là đưa pháp luật lên môi trường số, mà quan trọng hơn là đưa pháp luật đến gần hơn với mỗi người dân, để pháp luật thực sự trở thành kiến thức thiết thực, dễ tiếp cận và dễ áp dụng trong cuộc sống.
* Theo Điều 13 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) năm 2026 quy định PBGDPL thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo như sau:
“1. Cổng Pháp luật quốc gia là nền tảng số quốc gia về pháp luật dùng chung cho các ngành, lĩnh vực, tạo điều kiện cho cơ quan, tổ chức, cá nhân, người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn, các cơ quan nhà nước có trách nhiệm chuẩn hóa, cập nhật, chia sẻ, quản lý dữ liệu pháp luật thuộc phạm vi quản lý trên Cổng Pháp luật quốc gia.
2. Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân chủ động tiếp cận pháp luật.
3. Khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia, hỗ trợ thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo; khai thác, sử dụng dữ liệu pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia theo quy định của pháp luật.
4. Cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật trên mạng xã hội thông qua tài khoản chính thức đã được định danh và xác thực theo quy định của pháp luật.
5. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phổ biến, giáo dục pháp luật được thực hiện theo quy định của pháp luật về trí tuệ nhân tạo và các quy định sau đây:
a) Bảo đảm kiểm soát, cập nhật dựa trên các nguồn thông tin, dữ liệu chính thức của các cơ quan nhà nước và tính chính xác của nội dung pháp luật;
b) Thực hiện kiểm chứng thông tin trước khi cung cấp, gắn nhãn cảnh báo, đính chính thông tin theo quy định của pháp luật;
c) Cơ quan, tổ chức, cá nhân phát triển, vận hành trí tuệ nhân tạo chịu trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu đầu vào và thông tin do hệ thống của mình cung cấp.
6. Cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm bảo đảm an toàn về dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
7. Việc giám sát, kiểm tra, thanh tra, phát hiện, ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng trí tuệ nhân tạo thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan.”./.
Ngọc Phạm
