Dưới đây là 7 nhóm hành vi gây lãng phí bị nghiêm cấm:
- Những hành vi gây lãng phí trong xây dựng và ban hành chính sách: Lãng phí có thể phát sinh ngay từ khâu xây dựng thể chế. Các hành vi như ban hành văn bản trái chủ trương của Đảng, không phù hợp pháp luật, chậm ban hành hoặc cố ý ban hành sai quy định về định mức, tiêu chuẩn, chế độ… đều có thể gây hậu quả lớn, làm méo mó chính sách và làm thất thoát nguồn lực.
- Lãng phí trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo: Thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý để xảy ra lãng phí; chỉ đạo không rõ ràng, không nhất quán; hoặc bao che, không xử lý vi phạm thuộc phạm vi quản lý… là những biểu hiện cần kiên quyết khắc phục. Vai trò nêu gương và trách nhiệm người đứng đầu có ý nghĩa quyết định trong phòng, chống lãng phí.
- Lãng phí trong quản lý, sử dụng tài chính công: Các sai phạm như lập và phân bổ ngân sách sai thẩm quyền, sử dụng ngân sách không đúng mục đích, vượt định mức, quyết toán sai quy định hoặc chậm quyết toán… đều làm giảm hiệu quả chi tiêu công. Việc quản lý các quỹ có nguồn từ ngân sách hoặc vay vốn trái quy định cũng tiềm ẩn nguy cơ lãng phí lớn.
- Lãng phí trong đầu tư công và quản lý tài sản công: Đây là lĩnh vực dễ phát sinh thất thoát nếu thiếu kiểm soát. Những hành vi như quyết định đầu tư không phù hợp quy hoạch, thông đồng với nhà thầu, chậm giải ngân, giao tài sản công vượt tiêu chuẩn, sử dụng tài sản công sai mục đích hoặc không sử dụng gây lãng phí… đều bị nghiêm cấm. Việc xử lý tài sản công không đúng quy định, hủy hoại hoặc chiếm dụng tài sản công cũng là hành vi vi phạm nghiêm trọng.
- Lãng phí trong quản lý tài nguyên, đất đai và năng lượng: Khai thác tài nguyên không theo quy hoạch, gây ô nhiễm môi trường; giao đất, cho thuê đất sai đối tượng; sử dụng đất kém hiệu quả; chậm đưa đất vào sử dụng; hoặc khai thác tài nguyên vượt khả năng tái tạo… không chỉ gây lãng phí mà còn ảnh hưởng lâu dài đến phát triển bền vững.
- Lãng phí trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước trong các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư; quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp bao gồm: Việc quyết định chủ trương đầu tư không phù hợp, quản lý vốn nhà nước kém hiệu quả, đầu tư ngoài ngành sai mục đích, hoặc sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp thiếu chặt chẽ có thể dẫn đến thất thoát lớn tài sản công và làm suy giảm năng lực của khu vực kinh tế nhà nước.
- Các hành vi khác theo quy định của Chính phủ: Ngoài các nhóm trên, Chính phủ sẽ quy định cụ thể các hành vi phát sinh trong thực tiễn để đảm bảo không bỏ lọt các hành vi gây thất thoát nguồn lực quốc gia.
Phòng, chống lãng phí không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan nhà nước mà còn cần sự giám sát của toàn xã hội. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm, tuân thủ pháp luật, sử dụng hiệu quả tài sản và nguồn lực công, góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch, hiệu lực, hiệu quả.
Hứa Nguyên
