Luật Phòng, chống tham nhũng được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 6 ngày 20/11/2018, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2019. Luật gồm 10 chương, 96 điều, sau này được hợp nhất tại văn bản số 11/VBHN-VPQH ngày 15/7/2020, là một đạo luật nền tảng, toàn diện, điều chỉnh cả khu vực nhà nước và khu vực ngoài nhà nước.
Mở rộng phạm vi điều chỉnh: không chỉ trong Nhà nước
Khác với các quy định trước đây vốn tập trung chủ yếu vào khu vực nhà nước, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang cả khu vực ngoài nhà nước, phản ánh đúng tính chất phổ biến, đa dạng và phức tạp của tham nhũng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay.
Những hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước
Theo quy định của Luật, người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị khu vực nhà nước có thể bị xem là có hành vi tham nhũng khi thực hiện một hoặc nhiều hành vi sau:
- Tham ô tài sản, nhận hối lộ, lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản.
- Lợi dụng chức vụ vì vụ lợi, lạm quyền khi thi hành công vụ, giả mạo trong công tác vì vụ lợi.
- Sử dụng trái phép tài sản công, nhũng nhiễu người dân, không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ vì vụ lợi.
Can thiệp trái pháp luật vào các hoạt động giám sát, điều tra, truy tố, xét xử... nhằm bao che, cản trở quá trình xử lý vi phạm pháp luật.
Tham nhũng không chỉ tồn tại trong cơ quan công quyền
Một điểm mới quan trọng là Luật đã chính thức thừa nhận sự tồn tại của tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước. Theo đó, người có chức vụ, quyền hạn trong các doanh nghiệp và tổ chức ngoài nhà nước cũng có thể vi phạm pháp luật nếu thực hiện các hành vi:
- Tham ô tài sản, nhận hối lộ.
- Đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của doanh nghiệp mình nhằm mưu cầu lợi ích không chính đáng.
Công cụ bảo vệ lợi ích quốc gia và nhân dân
Với những quy định chặt chẽ, rõ ràng và mở rộng như trên, Luật Phòng, chống tham nhũng không chỉ là công cụ xử lý sai phạm mà còn là hàng rào pháp lý ngăn ngừa nguy cơ thoái hóa, biến chất trong bộ máy nhà nước và các tổ chức xã hội.
Đồng thời, Luật cũng nhấn mạnh vai trò của xã hội, truyền thông và người dân trong việc phát hiện, tố cáo hành vi tham nhũng, thể hiện tinh thần "phòng ngừa là chính", góp phần xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch, phục vụ nhân dân.
Có thể cho rằng Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 là bước tiến vững chắc trong hành trình hiện thực hóa một chính quyền liêm chính, kỷ cương và hiệu lực. Để Luật phát huy hiệu quả, bên cạnh việc nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực thi pháp luật, mọi cán bộ, công chức và cả người dân cần nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình trong cuộc chiến không khoan nhượng với tham nhũng – cuộc chiến vì sự phát triển bền vững của quốc gia và hạnh phúc của mỗi người dân.
Quang Phú
