Tại Chương V, Cai nghiện ma túy, gồm 21 điều (Điều 28 đến Điều 48) Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung các quy định về Cai nghiện ma túy gồm các nội dung chính như sau:

- Bổ sung quy định giao trường giáo dưỡng tổ chức cai nghiện cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, vì môi trường của Trường giáo dưỡng phù hợp với lứa tuổi này và để đảm bảo quyền lợi của họ, nhất là việc tiếp tục học văn hóa.

- Sửa đổi, bổ sung quy định về thời hạn và quy trình cai nghiện ma túy (Điều 29), theo đó, thời hạn đối với người cai nghiện ma túy lần đầu là 24 tháng đối với người cai nghiện ma túy lần thứ hai trở lên là 36 tháng, việc sửa đổi quy định nêu trên đảm bảo người nghiện ma túy có thời gian thực hiện đầy đủ các bước theo quy trình cai nghiện và tránh tùy nghi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Về quy trình cai nghiện ma túy phải bảo đảm thực hiện đủ 05 giai đoạn; riêng đối với việc cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân tiếp tục quy định phải bảo đảm thực hiện ít nhất 03 giai đoạn đầu trong quy trình cai nghiện ma túy, đối với các quy trình và thời gian còn lại thì người nghiện ma túy phải thực hiện tại gia đình, cộng đồng.

- Sửa đổi, bổ sung quy định về xác định tình trạng nghiện ma túy (Điều 30), trong đó, bổ sung quy định về xác định tình trạng nghiện ma túy đối với người đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện, giải quyết trường hợp cơ quan chuyên trách phòng, chống tội phạm về ma túy trong quá điều tra, thụ lý các vụ việc vi phạm pháp luật mà tiến hành xác định tình trạng nghiện ma túy; bổ sung quy định về chính sách của Nhà nước trong bảo đảm kinh phí xác định tình trạng nghiện ma túy.

- Bổ sung quy định về việc thực hiện cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng (Điều 34), việc bổ sung quy định này thể hiện chính sách nhân văn của Nhà nước trong hỗ trợ, tạo điều kiện cho người cai nghiện ma túy được đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng và kinh phí cai nghiện do Nhà nước bảo đảm.

- Bổ sung về áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc (Điều 35). Về nội dung này Luật cơ bản kế thừa quy định về áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của Luật Phòng, chống ma túy và Luật Xử lý vi phạm hành chính để sửa đổi, bổ sung các quy định về đối tượng, lập hồ sơ đề nghị, thi hành quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc như sau:

+ Bổ sung quy định “nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo pháp luật hình sự” để loại trừ các trường hợp bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9 tại Điều 256a quy định về Tội sử dụng trái phép chất ma túy. Đồng thời, bổ sung các trường hợp không áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc (theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính).

+ Bổ sung các quy định được kế thừa từ quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính để bảo đảm thực hiện thống nhất trong Luật Phòng, chống ma túy và phù hợp với việc chuyển nhiệm vụ quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy về Bộ Công an, không tổ chức cấp huyện gồm: việc lập hồ sơ đề nghị, thời hiệu áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc, cấp giấy xác nhận hoàn thành cai nghiện ma túy, trường hợp người nghiện ma túy không xác định được nơi cư trú là người ốm yếu không còn khả năng lao động, Tòa án nhân dân khu vực (thay thế cho Tòa án nhân dân cấp huyện) quyết định áp dụng biện pháp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc áp dụng biện pháp.

- Bổ sung quy định về việc quản lý người nghiện ma túy trong thời gian lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc (Điều 37), theo đó, Công an cấp xã nơi lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc quyết định giao người bị đề nghị cho cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng nơi gần nhất để quản lý trong thời gian lập hồ sơ đề nghị. Người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc trong thời gian quản lý hưởng chế độ như người bị áp dụng cai nghiện ma túy bắt buộc và thời gian quản lý được trừ vào thời gian cai nghiện ma túy nhằm khắc phục trường hợp đối tượng bỏ trốn, đi khỏi địa phương không khai báo tạm vắng… nên không thi hành được quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc.

- Bổ sung quy định về thi hành quyết định đưa đến cơ sở cai nghiện ma túy (Điều 38) để thực hiện thống nhất quy trình đưa đến các cơ sở cai nghiện ma túy, xác định cụ thể về vai trò của cơ quan, người có thẩm quyền trong tổ chức thi hành quyết định đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện ma túy.

- Bổ sung quy định về hoãn, miễn, tạm đình chỉ chấp hành quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện ma túy (Điều 39) trên cơ sở kế thừa Luật Xử lý vi phạm hành chính để đảm bảo thống nhất trong áp dụng quy định pháp luật.

- Bổ sung quy định đối với việc sử dụng kết quả lao động trị liệu của người cai nghiện ma túy (Điều 45, Điều 46).

Luật Phòng, chống ma túy hiện hành chưa có quy định về việc tổ chức lao động trị liệu cho người cai nghiện ma túy tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, tư nhân, trường giáo dưỡng (hiện nay đang thực hiện theo Nghị định 116/2021/NĐ-CP ngày 21/12/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống ma túy, Luật Xử lý vi phạm hành chính về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy); thực tiễn thi hành còn gặp khó khăn, vướng mắc như chưa có quy định cụ thể về sử dụng kết quả lao động, phối hợp với các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thực hiện tổ chức lao động trị liệu, học nghề… Theo đó, để đảm bảo quyền lợi của người cai nghiện ma túy, Luật bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về việc người cai nghiện ma túy được hưởng kết quả lao động trị liệu của mình và quy định về nghĩa vụ của cơ sở cai nghiện ma túy trong tổ chức lao động trị liệu phải bảo đảm các hình thức lao động trị liệu do cơ quan có thẩm quyền quyết định; kết quả lao động trị liệu được sử dụng để phục vụ cho người cai nghiện ma túy và giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.

- Bổ sung quy định về việc xử lý đối với người đang trong thời hạn cai nghiện ma túy, đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy mà bị kết án phạt tù có thời hạn (Điều 47).

Hiện nay, theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, trường hợp người đang chấp hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc mà bị truy cứu trách nhiệm hình sự và bị tuyên án phạt tù thì được miễn chấp hành thời gian còn lại của quyết định cai nghiện bắt buộc. Thực tiễn thời gian qua, quy định này bộc lộ một số bất cập, nhiều trường hợp cố tình vi phạm pháp luật hình sự với mức án tù thấp nhằm được miễn chấp hành phần thời gian cai nghiện hoặc vi phạm để không chấp hành thời hạn quản lý sau cai còn lại (quy định cứng thời gian cai nghiện lần đầu là 24 tháng và cai nghiện lần thứ hai là 36 tháng, trong khi đó một số tội danh như cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng, trộm cắp thuộc trường hợp ít nghiêm trọng có mức án tương đối thấp như cải tạo không giam giữ dưới 03 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm).

Theo đó, bổ sung quy định theo hướng người đang trong thời hạn cai nghiện ma túy, đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy mà bị kết án phạt tù có thời hạn thì sau khi chấp hành xong án phạt tù mà còn thời hạn cai nghiện ma túy hoặc thời gian quản lý sau cai nghiện ma túy thì phải tiếp tục cai nghiện ma túy hoặc tiếp tục quản lý sau cai nghiện ma túy thời hạn còn lại.

- Bổ sung quy định về xử lý trường hợp vi phạm nghĩa vụ của người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc người điều trị bằng thuốc thay thế và người đang bị quản lý sau cai nghiện ma túy (Điều 47).

Trong thực tiễn hiện nay, công tác quản lý, giám sát người đang cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế, quản lý người sau cai nghiện còn gặp khó khăn. Nhiều đối tượng không chấp hành quy trình cai nghiện, vi phạm pháp luật chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng chưa có cơ chế, chế tài xử lý phù hợp bảo đảm tính răn đe cần thiết, dẫn đến hiệu quả công tác quản lý cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, quản lý người sau cai nghiện còn thấp.

Theo đó, căn cứ vào hành vi, tính chất, mức độ vi phạm nghĩa vụ đã cam đoan thì sẽ có chế tài xử lý theo từng lần vi phạm hoặc áp dụng ngay biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc nếu không chấp hành việc áp dụng giám sát điện tử./.

P. Thảo