Thể chế được hiểu là tổng thể các quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách điều chỉnh các quan hệ xã hội. Đột phá về thể chế không chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản mới mà còn bao hàm yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ và khả thi.
Với vai trò là cơ quan đầu mối giúp Ủy ban nhân dân tỉnh về công tác xây dựng, kiểm tra, rà soát và hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), Sở Tư pháp thực hiện chức năng “gác cổng” trong quá trình xây dựng, ban hành chính sách tại địa phương. Thông qua hoạt động thẩm định dự thảo VBQPPL, Sở Tư pháp bảo đảm các chính sách được xây dựng trên cơ sở đúng thẩm quyền, phù hợp với các đạo luật nền tảng như Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Chất lượng tham mưu trong giai đoạn này có ý nghĩa quyết định đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, hạn chế tình trạng “nợ” văn bản hướng dẫn, chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.
Đột phá về thể chế đòi hỏi phải chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”. Điều này đặt ra yêu cầu đối với Sở Tư pháp không chỉ dừng lại ở việc rà soát tính hợp pháp, mà còn phải chú trọng phân tích tác động chính sách, đánh giá chi phí, lợi ích, mức độ tương thích với môi trường đầu tư, kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
Trong quá trình tham mưu, Sở Tư pháp cần tăng cường phối hợp với các sở, ngành tỉnh, phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia, luật sư, nhà khoa học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng và quản lý VBQPPL. Qua đó, góp phần hình thành các chính sách có tầm nhìn dài hạn, ổn định và minh bạch.
Thể chế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành đồng bộ, thông suốt. Công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa VBQPPL do Sở Tư pháp tham mưu có vai trò loại bỏ các quy định không còn phù hợp, kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ văn bản trái pháp luật. Đây chính là quá trình “làm sạch” hệ thống pháp luật ở cấp địa phương, góp phần tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, đáp ứng yêu cầu hội nhập và chuyển đổi số.
Đột phá về thể chế không chỉ là xây dựng luật mà còn là tổ chức thực thi hiệu quả. Sở Tư pháp giữ vai trò tham mưu UBND tỉnh trong công tác theo dõi thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, trợ giúp pháp lý… Thông qua việc đánh giá tình hình thi hành pháp luật, phát hiện những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, Sở Tư pháp kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, tạo vòng phản hồi chính sách hiệu quả. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm pháp luật phản ánh đúng yêu cầu của thực tiễn đời sống xã hội.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ đột phá về thể chế trong giai đoạn tới, Sở Tư pháp cần tập trung: Tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ công chức làm công tác xây dựng pháp luật theo hướng chuyên sâu, chuyên nghiệp; đổi mới quy trình thẩm định, tăng cường phân tích chính sách dựa trên bằng chứng; đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý VBQPPL và theo dõi thi hành pháp luật; tăng cường công khai, minh bạch và tham vấn rộng rãi đối tượng chịu tác động của chính sách.
Trong tổng thể các giải pháp phát triển địa phương, đột phá về thể chế giữ vai trò mở đường, dẫn dắt và bảo đảm tính bền vững của tăng trưởng. Với vị trí là cơ quan tham mưu chiến lược trong lĩnh vực pháp luật, Sở Tư pháp không chỉ là “người gác cổng” trong xây dựng và hoàn thiện thể chế mà còn là chủ thể kiến tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và hiện đại. Phát huy tốt vai trò này chính là góp phần xây dựng chính quyền địa phương liêm chính, kiến tạo, phục vụ Nhân dân và doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới./.
Nghị Bình
