Theo Nghị định, Liêm chính khoa học được hiểu là các yêu cầu về sự ngay thẳng, trung thực, trách nhiệm, công bằng và minh bạch trong hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ của cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ là tập hợp các nguyên tắc, chuẩn mực về tính trung thực, minh bạch, công bằng, khách quan, tôn trọng con người và xã hội mà các nhà nghiên cứu cần tuân thủ trong quá trình nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.
1. Liêm chính khoa học trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ: Cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải tuân thủ các nguyên tắc liêm chính sau:
- Trung thực trong việc đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu.
- Khách quan và minh bạch trong quá trình thiết kế nghiên cứu, thu thập, phân tích, xử lý và đánh giá kết quả nghiên cứu.
- Tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và ghi nhận đầy đủ, chính xác sự đóng góp của các cá nhân, tổ chức liên quan.
- Chịu trách nhiệm giải trình đối với kết quả nghiên cứu trước tổ chức chủ trì, cơ quan tài trợ, cộng đồng khoa học và xã hội khi được yêu cầu.
2. Đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ: Cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp sau:
- Tuân thủ quy định của pháp luật, không gây tổn hại đến xã hội và môi trường hoặc vi phạm các giá trị nhân văn.
- Tôn trọng, bảo đảm an toàn và phẩm giá của đối tượng nghiên cứu, đặc biệt là con người. Không xâm phạm quyền và lợi ích của đối tượng nghiên cứu.
- Bảo mật thông tin và bảo vệ quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu.
- Không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân.
- Công khai các xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập, kết quả nghiên cứu.
- Tôn trọng đồng nghiệp và cộng đồng khoa học.
3. Nghị định cũng liệt kê rõ các hành vi vi phạm liêm chính, đạo đức khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, như:
- Hành vi vi phạm liêm chính: Ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe doạ, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học và các hành vi khác vi phạm nguyên tắc liêm chính.
- Các hành vi vi phạm đạo đức: Che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng; truyền bá thông tin sai sự thật, xuyên tạc kết quả nghiên cứu; không được sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản hoặc các hình thức khác tương tự của đối tượng nghiên cứu khi nghiên cứu trên người; tiết lộ dữ liệu nhạy cảm thu thập trong nghiên cứu mà không có sự cho phép; sử dụng thiết bị, kinh phí, vật tư phục vụ mục đích cá nhân; không công khai mối quan hệ tài chính, nguồn tài trợ nghiên cứu, các xung đột lợi ích có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập, kết quả nghiên cứu; thử nghiệm công nghệ hoặc sản phẩm mới gây tác động tiêu cực đến môi trường, tài nguyên thiên nhiên hoặc sức khoẻ cộng đồng mà không có biện pháp đánh giá tác động và kiểm soát;thực hiện nghiên cứu xâm phạm nhân phẩm, danh dự, quyền riêng tư của cá nhân, cộng đồng và các hành vi khác vi phạm nguyên tắc đạo đức.
Nghị định không chỉ đề cao các giá trị trung thực, minh bạch và trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học, mà còn góp phần xây dựng văn hóa liêm chính, đạo đức nghề nghiệp chuẩn mực trong hoạt động khoa học và công nghệ. Đây là nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng nghiên cứu, thúc đẩy sáng tạo và hội nhập quốc tế trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.
Hứa Nguyên
