Trước hết, về sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong phòng bệnh, Điều 21 quy định người dân có quyền được sử dụng và được bảo đảm công bằng trong tiếp cận vắc xin, sinh phẩm theo lứa tuổi, đối tượng trong suốt vòng đời để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Đồng thời, vắc xin, sinh phẩm được sử dụng phải bảo đảm các điều kiện theo quy định của pháp luật về dược và phải được sử dụng theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, Bộ Y tế. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc an toàn, chất lượng và đúng chuyên môn trong toàn bộ quá trình sử dụng.

Về tiêm chủng vắc xin, sinh phẩm, Điều 22 xác định rõ các hình thức thực hiện tiêm chủng. Theo đó, tiêm chủng bắt buộc là việc cá nhân phải tiêm chủng vắc xin, sinh phẩm theo danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm bắt buộc và tiêm chủng chống dịch. Bên cạnh đó, tiêm chủng tự nguyện là việc cá nhân tự quyết định việc tiêm chủng vắc xin, sinh phẩm không thuộc trường hợp bắt buộc cá nhân phải tiêm chủng theo danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm bắt buộc và tiêm chủng chống dịch.

Theo Điều 22, ngân sách nhà nước bảo đảm việc tiêm chủng bắt buộc vắc xin, sinh phẩm theo danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm bắt buộc và tiêm chủng chống dịch thông qua hoạt động của Chương trình tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng chống dịch. Cơ sở tiêm chủng được thực hiện tiêm chủng khi đủ điều kiện. Đồng thời, Bộ trưởng Bộ Y tế quy định danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc; quy định về tiêm chủng thường xuyên, tiêm chủng bù liều, tiêm chủng chiến dịch chủ động và các phương thức tổ chức tiêm chủng khác trong Chương trình tiêm chủng mở rộng; tiêm chủng chống dịch; cũng như việc tổ chức tiêm chủng.

Song song với quy định về sử dụng và tiêm chủng, Điều 23 quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tổ chức sử dụng vắc xin, sinh phẩm. Theo đó, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm chỉ đạo việc tổ chức tiêm chủng trên địa bàn quản lý; cơ sở tiêm chủng có trách nhiệm thực hiện chế độ thông tin, báo cáo về hoạt động tiêm chủng theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Đáng chú ý, đối tượng thuộc diện tiêm chủng bắt buộc phải tham gia tiêm chủng và được bồi thường nếu xảy ra tai biến ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc tính mạng. Khi thực hiện Chương trình tiêm chủng mở rộng, tiêm chủng chống dịch, nếu xảy ra tai biến ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc tính mạng của người được tiêm chủng, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại. Trường hợp xác định được lỗi thuộc về tổ chức thực hiện sản xuất, kinh doanh; tổ chức, cá nhân thực hiện bảo quản vắc xin, sinh phẩm hoặc người làm công tác tiêm chủng thì tổ chức, cá nhân này phải bồi hoàn cho Nhà nước và phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm của mình gây ra tai biến nghiêm trọng cho người được tiêm chủng theo quy định của pháp luật.

Đối với cơ sở tiêm chủng tư nhân, cơ sở này có trách nhiệm bồi thường đối với người được tiêm chủng tại cơ sở của mình theo quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Trường hợp cơ sở tiêm chủng tư nhân được Nhà nước huy động tham gia Chương trình tiêm chủng mở rộng, tiêm chủng chống dịch thì Nhà nước thực hiện bồi thường; nếu xác định được lỗi thuộc về tổ chức, cá nhân có liên quan trong sản xuất, bảo quản hoặc thực hiện tiêm chủng thì các chủ thể này phải bồi hoàn và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Như vậy, các quy định của Luật Phòng bệnh năm 2025 đã thiết lập đầy đủ khuôn khổ pháp lý từ nguyên tắc sử dụng, hình thức tiêm chủng đến trách nhiệm và cơ chế bồi thường khi có rủi ro xảy ra. Việc chấp hành nghiêm các quy định này không chỉ bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân mà còn góp phần xây dựng hệ thống phòng bệnh chủ động, an toàn và bền vững, đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng./.

Phú Toàn