Cụ thể, khoản 1 Điều 31 Luật Đất đai 2024 quy định, người sử dụng đất có nghĩa vụ sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, đúng quy định về sử dụng độ sâu trong lòng đất và chiều cao trên không, bảo vệ các công trình công cộng trong lòng đất và tuân thủ quy định khác của pháp luật có liên quan.
Ngày ra, tại khoản 3 Điều 178 Luật Đất đai 2024 còn quy định, người sử dụng đất nông nghiệp được chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi để sử dụng đất kết hợp đa mục đích theo quy định tại Điều 218 của Luật Đất đai 2024 về sử dụng đất kết hợp đa mục đích; được sử dụng một diện tích đất theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để xây dựng công trình phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Trường hợp sử dụng đất trồng lúa thì thực hiện theo quy định tại Điều 182 của Luật Đất đai 2024 về đất trồng lúa.
Nếu người sử dụng đất không có sự cho phép hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang đất ở mà vẫn tự ý xây dựng nhà ở trên các loại đất được quy hoạch cho mục đích nông nghiệp thì bị xem là vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính. Theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai thì hành vi chuyển đất nông nghiệp không phải là đất trồng lúa, không phải là đất lâm nghiệp sang đất ở thuộc địa giới hành chính của xã thì hình thức và mức xử phạt như sau:
- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với diện tích đất từ dưới 0,01 héc ta;
- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với diện tích đất từ 0,01 héc ta đến dưới 0,03 héc ta;
- Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với diện tích đất từ 0,03 héc ta đến dưới 0,05 héc ta;
- Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với diện tích đất từ 0,05 héc ta đến dưới 0,1 héc ta;
- Phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với diện tích đất từ 0,1 héc ta trở lên.
Ngoài ra, khoản 3 Điều 10 Nghị định 123/2024/NĐ-CP còn quy định, hành vi chuyển đất nông nghiệp không phải là đất trồng lúa, không phải là đất lâm nghiệp sang đất phi nông nghiệp thuộc địa giới hành chính của phường, thị trấn thì mức xử phạt bằng 2 lần mức phạt tương ứng với quy định vừa nêu.
Mục đích xử phạt hành chính hành vi xây nhà trên đất nông nghiệp là nhằm đảm bảo việc sử dụng đất đúng mục đích, bảo vệ môi trường và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai. Xây nhà trên đất nông nghiệp khi chưa chuyển đổi mục đích sử dụng đất là hành vi bị cấm, và việc xử phạt nhằm mục đích buộc người vi phạm phải khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất, đồng thời răn đe, ngăn ngừa các trường hợp tương tự xảy ra./.

Phú Toàn