Luật Phòng bệnh năm 2025 tiếp cận vấn đề phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo hướng toàn diện, lấy con người làm trung tâm, đồng thời đề cao trách nhiệm phối hợp giữa cá nhân, cơ sở y tế và các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền. Điều 17 của Luật không chỉ dừng lại ở việc liệt kê các quyền được hưởng, mà còn đặt ra các trách nhiệm tương ứng, bảo đảm sự cân bằng giữa quyền cá nhân và lợi ích chung của cộng đồng.

Quyền của cá nhân trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Khoản 1 Điều 17 Luật Phòng bệnh năm 2025 quy định cá nhân có các quyền sau đây: Được cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin về tình hình dịch bệnh, các biện pháp phòng, chống và quy định của pháp luật liên quan; yêu cầu cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe của bản thân liên quan đến bệnh truyền nhiễm; Được tiếp cận các dịch vụ phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh khi mắc bệnh truyền nhiễm; bảo đảm an toàn về sức khỏe khi thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch bệnh; được từ chối các biện pháp y tế không phù hợp với quy định của pháp luật hoặc chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; Được bảo đảm quyền riêng tư; được bảo vệ thông tin cá nhân, thông tin về tình trạng sức khỏe liên quan đến bệnh truyền nhiễm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; Khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm; được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật. Các quyền này thể hiện rõ quan điểm tôn trọng quyền con người, quyền được bảo vệ sức khỏe và quyền tiếp cận thông tin của cá nhân trong bối cảnh phòng, chống bệnh truyền nhiễm.

Song song với các quyền được bảo đảm, khoản 2 Điều 17 quy định cá nhân có các trách nhiệm sau đây: Chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm cho bản thân và những người xung quanh; Thực hiện và tuân thủ đầy đủ các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo yêu cầu, hướng dẫn của cơ sở y tế, nhân viên y tế có thẩm quyền hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Khai báo kịp thời cho cơ sở y tế hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện bản thân hoặc người khác bị mắc bệnh truyền nhiễm hoặc nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm; Cung cấp đầy đủ, trung thực và kịp thời các thông tin dịch tễ và các thông tin khác có liên quan đến quá trình mắc bệnh truyền nhiễm theo yêu cầu của cơ sở y tế, nhân viên y tế có thẩm quyền hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Hợp tác với cơ sở y tế, nhân viên y tế có thẩm quyền hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Các trách nhiệm này thể hiện rõ yêu cầu mỗi cá nhân không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là chủ thể tích cực tham gia phòng, chống bệnh truyền nhiễm.

Quyền và trách nhiệm của cơ sở y tế, nhân viên y tế có thẩm quyền được quy định tại khoản 3 Điều 17 Luật Phòng bệnh năm 2025, bao gồm: Được bảo đảm an toàn khi thực hiện nhiệm vụ phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Được ưu tiên cung cấp đầy đủ nguồn lực cần thiết cho công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin liên quan đến phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Tổ chức thực hiện cách ly y tế theo quy định; Tổ chức thực hiện các biện pháp vệ sinh, khử khuẩn môi trường và xử lý chất thải tại cơ sở y tế; Theo dõi sức khỏe của người trực tiếp tham gia điều tra, giám sát, chăm sóc, điều trị người mắc bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm A; Thông tin, báo cáo đầy đủ, chính xác, kịp thời về bệnh truyền nhiễm và dịch bệnh cho cơ quan có thẩm quyền cấp trên; Quyền và trách nhiệm khác trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để đội ngũ y tế thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện an toàn, đồng thời bảo đảm trách nhiệm chuyên môn và trách nhiệm báo cáo.

Khoản 4 Điều 17 Luật Phòng bệnh năm 2025 tiếp tục xác định rõ quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm, cụ thể: Được bảo đảm an toàn khi thực hiện nhiệm vụ phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Chấp hành các quy định, chỉ đạo của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Tôn trọng các quyền của người mắc bệnh truyền nhiễm, người bị nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm, người mang mầm bệnh truyền nhiễm và người tiếp xúc; Chịu trách nhiệm về các quyết định chuyên môn, nghiệp vụ và biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm khi triển khai thực hiện; Tuyên truyền, vận động thành viên của cơ quan, tổ chức và cộng đồng thực hiện các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm; Quyền và trách nhiệm khác theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Các quy định này nhấn mạnh vai trò chỉ đạo, tổ chức và trách nhiệm giải trình của các chủ thể có thẩm quyền trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm.

Điều 17 Luật Phòng bệnh năm 2025 đã xây dựng một khung pháp lý tương đối đầy đủ, rõ ràng về quyền và trách nhiệm của cá nhân, cơ sở y tế và các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Việc hiểu đúng và thực hiện nghiêm các quy định này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh mà còn bảo đảm sự hài hòa giữa quyền cá nhân và lợi ích của cộng đồng, hướng tới mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Phú Toàn