Chuẩn tiếp cận pháp luật là thước đo năng lực quản trị, minh bạch và phục vụ của chính quyền cơ sở

Bộ tiêu chí tiếp cận pháp luật quy định tại Thông tư số 15/2025/TT-BTP của Bộ trưởng Bộ Tư pháp hướng tới việc đưa pháp luật trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ thực hiện. Khi mỗi người dân biết tìm đến pháp luật, hiểu quyền và nghĩa vụ của mình, họ sẽ ứng xử đúng mực hơn, góp phần hạn chế vi phạm, khiếu nại, tranh chấp. Ở chiều ngược lại, chính quyền cơ sở thông qua việc đạt chuẩn tiếp cận pháp luật cũng tự nâng cao năng lực phục vụ, hoàn thiện quy trình giải quyết công việc, hướng tới sự hài lòng của người dân.

Các nhóm tiêu chí - từ Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; Tiếp cận thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật; Hoà giải ở cơ sở đều nhằm kiểm chứng chất lượng quản trị nhà nước ở cấp cơ sở. Một xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật đồng nghĩa với việc chính quyền xã đó hoạt động theo quy định, minh bạch, có cơ chế giám sát và phản hồi của dân; Thúc đẩy xây dựng nhà nước pháp quyền, minh bạch, liêm chính.

Nhờ có tiêu chí cụ thể, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn chung chung hay mang tính hình thức. Các địa phương buộc phải đổi mới phương thức tuyên truyền, ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng các mô hình hiệu quả, gần gũi với cộng đồng, khai thác tiện ích các nền tảng mạng xã hội... Những cách làm mới sẽ giúp pháp luật thực sự đi vào đời sống, trở thành hành trang của người dân trong sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt hàng ngày. Góp phần nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và phòng ngừa vi phạm.

Hiện nay, tiêu chí tiếp cận pháp luật đã được tích hợp, gắn kết trong nhiều chương trình mục tiêu quốc gia - đặc biệt là Chương trình xây dựng nông thôn mới. Một xã văn minh, kỷ cương, không có điểm nóng tranh chấp, khiếu kiện, không có vi phạm pháp luật nghiêm trọng - chính là kết quả cụ thể của việc thực hiện tốt các tiêu chí tiếp cận pháp luật.

Giai đoạn 2025 - 2030, quá trình chuyển đổi số toàn diện ngành Tư pháp và xây dựng chính quyền số đặt ra yêu cầu mới cho tiêu chí tiếp cận pháp luật. Không chỉ dừng ở việc niêm yết văn bản tại trụ sở, xã, phường cần công khai thông tin pháp luật trên cổng dịch vụ công, trang mạng xã hội, Zalo OA, hệ thống truyền thanh thông minh… Nhờ đó, người dân ở mọi độ tuổi, vùng miền đều có thể tiếp cận pháp luật mọi lúc, mọi nơi. Đây cũng là cách để thực hiện cam kết của Chính phủ trong xây dựng xã hội số - công dân số - pháp luật số, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin là quyền cơ bản của con người.

Có thể khẳng định, một chính quyền cơ sở mạnh không chỉ ở kinh tế, mà còn ở năng lực pháp lý và niềm tin pháp quyền. Khi tiêu chí tiếp cận pháp luật được thực hiện nghiêm túc, sẽ tạo ra chuỗi tác động tích cực: Người dân biết pháp luật, sống và làm việc theo pháp luật; Cán bộ, công chức làm đúng pháp luật, phục vụ đúng pháp luật; Chính quyền minh bạch, dân chủ, có trách nhiệm giải trình; Xã hội ổn định, đoàn kết, phát triển bền vững. Do đó, tiêu chí tiếp cận pháp luật không chỉ là công cụ đánh giá hành chính, mà còn là nền tảng văn hóa - chính trị - xã hội của quản trị hiện đại tại cơ sở.

Về quy trình đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, thực hiện Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg ngày 04/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư số 15/2025/TT-BTP ngày 09/11/2025 của Bộ Tư pháp, tỉnh Cà Mau đang triển khai thực hiện đồng bộ quy trình đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật theo quy định mới, bảo đảm thống nhất, công khai, minh bạch và phù hợp với chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp.

Theo hướng dẫn của Bộ Tư pháp, xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật phải đáp ứng 03 nhóm tiêu chí chính, gồm: Ban hành, kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật đúng thẩm quyền, đúng quy trình, thời hạn; Tổ chức công khai, phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý và ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, truyền thông pháp luật; Duy trì hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở, bảo đảm tỷ lệ hòa giải thành cao, phát huy vai trò các tổ hòa giải và đoàn thể nhân dân.

Bước 1: UBND cấp xã tự đánh giá: Trước ngày 10/11 hằng năm, Ủy ban nhân dân xã tổ chức họp để tự đánh giá kết quả thực hiện các tiêu chí, chỉ tiêu tiếp cận pháp luật; lập bản tự đánh giá theo mẫu quy định và niêm yết công khai hoặc đăng tải trực tuyến ít nhất 10 ngày để lấy ý kiến của người dân, tổ chức, cá nhân.

Trước ngày 25/11, xã gửi hồ sơ đề nghị công nhận đạt chuẩn về Sở Tư pháp tỉnh. Hồ sơ gồm: Văn bản đề nghị công nhận; Bản tự đánh giá mức độ đạt chuẩn; Biên bản họp đề nghị công nhận; Bản tổng hợp, giải trình ý kiến đóng góp (nếu có); Tài liệu chứng minh kết quả đạt các tiêu chí.

Bước 2: Sở Tư pháp thẩm định: Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Sở Tư pháp (Phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật) thẩm định trong thời hạn 08 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; lập báo cáo kết quả thẩm định và trình UBND tỉnh xem xét, quyết định công nhận.

Bước 3: UBND tỉnh ra quyết định công nhận: Văn phòng UBND tỉnh thẩm định, trình Chủ tịch UBND tỉnh ký Quyết định công nhận xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Kết quả được công khai trên Cổng thông tin điện tử tỉnh và gửi về địa phương để triển khai thực hiện.

Để nhằm chuẩn hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong công tác đánh giá, công nhận xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, góp phần thúc đẩy cải cách hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực tư pháp, ngày 06/11/2025, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau ban hành Quyết định số 01636/QĐ-UBND công bố 01 thủ tục hành chính nội bộ mới, đó là “Thủ tục đánh giá, công nhận xã, phường đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” thuộc thẩm quyền giải quyết của Sở Tư pháp.

Việc công bố thủ tục hành chính nội bộ trong lĩnh vực “Chuẩn tiếp cận pháp luật” là bước cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ và Bộ Tư pháp trong việc tăng cường pháp chế, nâng cao chất lượng tiếp cận pháp luật của người dân. Đây cũng là nền tảng quan trọng để tỉnh Cà Mau triển khai hiệu quả Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở dân chủ, minh bạch, hiện đại và gần dân hơn.

Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc triển khai đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật không chỉ là một hoạt động chuyên môn của ngành Tư pháp, mà còn là thước đo năng lực quản trị, minh bạch và phục vụ của chính quyền cơ sở. Thực hiện Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư số 15/2025/TT-BTP của Bộ Tư pháp, công tác này đang được các địa phương, trong đó có tỉnh Cà Mau, tổ chức thực hiện với tinh thần chủ động, bài bản và ngày càng thực chất hơn. Đây không chỉ là một bộ tiêu chí hành chính, mà là thước đo niềm tin của người dân vào chính quyền, là căn cứ để khẳng định rằng “chính quyền thực sự là của dân, do dân và vì dân”./.

Phú Toàn