Theo đó, tại Chương IV của Luật Bảo hiểm xã hội quy định một số nội dung liên quan đến đăng ký tham gia, mức đóng, căn cứ tính lương và truy thu bảo hiểm xã hội đã được cụ thể hóa, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và tăng cường trách nhiệm của người sử dụng lao động cụ thể như sau:
1. Đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội và cấp sổ bảo hiểm xã hội
Điều 6 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP, việc đăng ký tham gia và cấp sổ bảo hiểm xã hội được thực hiện theo Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội, áp dụng cho các nhóm đối tượng khác nhau: Người lao động thuộc doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã tham gia thông qua đơn vị sử dụng lao động. Người lao động đăng ký trực tiếp với cơ quan bảo hiểm xã hội. Người chuẩn bị đi làm việc ở nước ngoài nộp tờ khai theo mẫu quy định. Cán bộ, công chức, viên chức được cử làm việc ở cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài sẽ do cơ quan chủ quản đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội.
2. Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc
Tiền lương đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được quy định chi tiết tại Điều 7 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP như sau:
- Gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung ổn định, được ghi rõ trong hợp đồng lao động.
- Với các hình thức trả lương theo giờ, ngày, tuần thì lương tháng được tính tương ứng theo số giờ/ngày/tuần làm việc trong tháng.
- Đối với cán bộ không chuyên trách cấp xã, thôn, tổ dân phố thì căn cứ mức phụ cấp hàng tháng. Trường hợp mức phụ cấp thấp hơn mức tối thiểu thì sẽ tính theo mức lương làm căn cứ đóng thấp nhất theo quy định.
- Nếu lương trả bằng ngoại tệ thì phải quy đổi sang Đồng Việt Nam theo tỷ giá bình quân của 4 ngân hàng thương mại nhà nước vào ngày 2/1 và 1/7 hằng năm.
3. Quy định về truy thu, truy đóng bảo hiểm xã hội
Điều 8 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP, những trường hợp phải thực hiện truy thu hoặc truy đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm: Khi có điều chỉnh tăng lương hồi tố. Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài được gia hạn hoặc ký lại hợp đồng tại nước tiếp nhận. Các trường hợp đóng bảo hiểm trễ hạn theo quy định.
Số tiền truy thu được tính theo mức đóng tương ứng tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ. Nếu chậm đóng quá hạn, sẽ bị tính lãi 0,03% mỗi ngày trên số tiền chậm đóng. Người sử dụng lao động có trách nhiệm truy đóng đầy đủ để đảm bảo giải quyết quyền lợi bảo hiểm xã hội cho người lao động, kể cả khi họ đã nghỉ việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động.
4. Mức đóng, phương thức và thời hạn đóng bảo hiểm xã hội
Theo quy định tại Điều 9 Nghị định 158/2025/NĐ-CP quy định rõ: mức đóng, phương thức và thời hạn thực hiện theo các Điều 33 và 34 của Luật Bảo hiểm xã hội. Trong đó, nếu người lao động không làm việc và không hưởng phụ cấp từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì cả hai bên không phải đóng bảo hiểm xã hội cho tháng đó.
Nhìn chung, việc quy định rõ ràng về đăng ký, mức đóng và quản lý thu bảo hiểm xã hội không chỉ góp phần đảm bảo quyền lợi chính đáng của người lao động, mà còn nâng cao trách nhiệm pháp lý của người sử dụng lao động. Đây là một trong những bước đi cụ thể trong quá trình hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội toàn diện và bền vững tại Việt Nam.
Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025./.
Quang Phú
