Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã xác định đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử là một hình thức PBGDPL chính thức. Các văn bản quy phạm pháp luật, thủ tục hành chính, dự thảo văn bản lấy ý kiến và các nội dung hỏi - đáp pháp luật cần thiết cho người dân phải được đăng tải trên cổng/trang thông tin của cơ quan nhà nước. Thực tiễn cho thấy, hình thức này không chỉ bảo đảm yêu cầu thông tin nhanh chóng, chính xác mà còn giúp pháp luật đến gần hơn với người dân thông qua cách trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, thiết thực.

Trang thông tin PBGDPL tỉnh https://pbgdpl.camau.gov.vn

Cầu nối đưa pháp luật vào đời sống: Tin, bài dạng thông tin pháp luật có vai trò là cầu nối giữa quy định pháp luật và nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân. Trong thực tế, văn bản pháp luật thường có kết cấu chặt chẽ, sử dụng ngôn ngữ chuyên ngành, nhiều điều khoản viện dẫn, gây khó khăn cho người dân trong việc tự nghiên cứu. Thông qua việc trích lọc các nội dung cốt lõi như: quyền, nghĩa vụ của công dân; mức xử phạt vi phạm hành chính; thủ tục hành chính mới; chính sách an sinh xã hội; quy định liên quan đất đai, hộ tịch, hôn nhân gia đình; quyền lợi của người lao động, người yếu thế… Các tin, bài PBGDPL giúp chuyển tải pháp luật theo hướng “dễ đọc - dễ hiểu - dễ nhớ - dễ thực hiện”. Đây là phương thức đặc biệt phù hợp với các nội dung liên quan trực tiếp đến người dân như: đăng ký khai sinh, khai tử; cấp phiếu lý lịch tư pháp; xử phạt giao thông; tranh chấp đất đai; chính sách hỗ trợ người nghèo; bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng…

Thực hiện tốt chức năng phòng ngừa vi phạm: Một trong những mục tiêu quan trọng của PBGDPL là phòng ngừa vi phạm pháp luật từ sớm, từ xa. Khi người dân được tiếp cận kịp thời các tin, bài về quy định mới, đặc biệt là những chế tài xử phạt và các thủ tục liên quan trực tiếp đến đời sống hằng ngày, họ có điều kiện điều chỉnh hành vi phù hợp, như các tin bài về mức xử phạt hành vi vi phạm giao thông; tin bài về xử lý hành vi lừa đảo trên không gian mạng; tin bài về chế tài vi phạm trong lĩnh vực đất đai… sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và hạn chế vi phạm phát sinh. Đây chính là giá trị phòng ngừa xã hội rất lớn mà hình thức này mang lại.

 Phù hợp xu hướng tiếp cận thông tin hiện nay: Vì vậy, việc đăng tải tin, bài PBGDPL trên Trang thông tin điện tử không chỉ phù hợp với phương thức tiếp nhận thông tin hiện đại mà còn tạo điều kiện để thông tin pháp luật được cập nhật nhanh chóng, lan tỏa rộng rãi, chia sẻ thuận tiện, lưu trữ lâu dài và dễ dàng tra cứu khi cần thiết. So với hình thức tuyên truyền trực tiếp, phương thức này có phạm vi tiếp cận rộng hơn, tính linh hoạt cao hơn và tiết kiệm chi phí hơn. Thực tiễn triển khai tại tỉnh Cà Mau cho thấy hiệu quả rất rõ nét. Sau 5 năm thành lập, Trang thông tin PBGDPL tỉnh Cà Mau đã đăng tải hơn 7.400 tin, bài, hình ảnh; gần 500 infographic và 50 video tuyên truyền, thu hút hơn 2.300.000 lượt xem. Qua đó, cơ bản 100% các luật, nghị định mới ban hành đều được truyền tải dưới dạng thông tin cốt lõi, ngắn gọn, dễ hiểu, giúp người dân không phải đọc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật mà vẫn nắm được những nội dung thiết yếu thông qua các tin, bài đã được biên tập và chọn lọc. Phương thức này đặc biệt phát huy hiệu quả đối với người cao tuổi, người dân vùng sâu, vùng xa, lao động phổ thông, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh.

Đáng chú ý Trang thông tin PBGDPL tỉnh có mục hỏi - đáp pháp luật thông tin hai chiều có đầu mối liên hệ, số điện thoại hỗ trợ, qua đó không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn hỗ trợ trực tiếp người dân trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình, nâng cao tính phục vụ của cơ quan nhà nước và xây dựng chính quyền thân thiện, gần dân. Trang thông tin PBGDPL trở thành kho dữ liệu pháp lý tin cậy, giúp người dân tra cứu khi phát sinh nhu cầu.

Phân định rõ ranh giới giữa tin, bài thông tin pháp luật và tin, bài báo chí: Từ những hiệu quả thực tiễn nêu trên có thể khẳng định, việc xây dựng và đăng tải tin, bài thông tin pháp luật trên Trang thông tin PBGDPL đã trở thành một phương thức tuyên truyền quan trọng, phát huy rõ nét vai trò phục vụ người dân và hỗ trợ quản lý nhà nước. Tuy nhiên, để bảo đảm đúng chức năng, nhiệm vụ của công tác PBGDPL, yêu cầu đối với đội ngũ làm công tác tuyên truyền pháp luật là phải nhận diện và phân định rõ ranh giới giữa tin, bài thông tin pháp luật và tin, bài báo chí, nhằm bảo đảm mỗi loại hình được sử dụng đúng chức năng, đúng mục đích, phù hợp với đối tượng mà công tác PBGDPL hướng đến, tránh “báo chí hóa” hoạt động PBGDPL hoặc ngược lại làm giảm hiệu quả truyền thông pháp luật.

Thứ nhất về chức năng: Tin, bài dạng thông tin pháp luật: Thực hiện chức năng PBGDPL, tức là truyền đạt, giải thích và hướng dẫn thực hiện các quy định pháp luật đến người dân. Đây là chức năng mang tính quản lý nhà nước, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ PBGDPL. Tin, bài dạng báo chí: Thực hiện chức năng thông tin, định hướng dư luận xã hội, giám sát và phản biện xã hội. Đây là chức năng mang tính truyền thông xã hội, hoạt động góp phần hiệu quả công tác PBGDPL nhưng không trực tiếp thay thế hoạt động PBGDPL.

Thứ hai về nhiệm vụ: Tin, bài dạng thông tin pháp luật: Chuyển tải chính xác nội dung văn bản pháp luật;  Giải thích quy định theo hướng dễ hiểu; Hướng dẫn người dân cách thực hiện quyền, nghĩa vụ; Cung cấp thông tin chính thống, chuẩn xác, không sai lệch. Nhiệm vụ cốt lõi là: “đúng - đủ - dễ hiểu - dễ áp dụng”. Tin, bài báo chí: Phản ánh sự kiện, vấn đề xã hội; phát hiện, phân tích, bình luận; nêu thực trạng, bất cập; tạo diễn đàn trao đổi thông tin. Nhiệm vụ cốt lõi là: “nhanh - hấp dẫn - có góc nhìn - có giá trị thông tin”.

Thứ ba về mục đích hướng đến: Tin, bài dạng thông tin pháp luật: Giúp người dân hiểu luật, biết cách thực hiện. Giúp người dân tránh vi phạm, tăng cường ý thức chấp hành pháp luật và mục đích cuối cùng hướng đến là thay đổi hành vi theo hướng tuân thủ pháp luật. Tin, bài báo chí: Thu hút sự quan tâm của công chúng, Cung cấp thông tin đa chiều, Gợi mở vấn đề, có thể định hướng nhận thức xã hội. Mục đích cuối cùng: tác động nhận thức và dư luận xã hội, không trực tiếp hướng dẫn hành vi cụ thể theo quy định pháp luật.

Thứ tư về cách thể hiện:  Tin, bài dạng thông tin pháp luật: Ngôn ngữ: chuẩn mực, rõ ràng, hạn chế cảm xúc; cấu trúc: trực tiếp vào nội dung quy định; trình bày: trích dẫn điều khoản; diễn giải quy định; liệt kê quyền, nghĩa vụ, mức xử phạt; hướng dẫn thủ tục cụ thể; Ít hoặc không sử dụng yếu tố mô tả, bình luận; tiêu đề thường mang tính hướng dẫn, thông tin trực diện; đặc trưng: tính chuẩn xác pháp lý cao, tính hướng dẫn rõ ràng. Tin, bài dạng báo chí: Ngôn ngữ: linh hoạt, có thể giàu hình ảnh, cảm xúc; cấu trúc: có mở bài - thân bài - kết luận; có thể sử dụng: dẫn chứng thực tế; phỏng vấn; tình huống cụ thể; nhận định, bình luận. Đặc trưng: tính thời sự, tính phản ánh và tính hấp dẫn thông tin.

Điểm cần lưu ý: Tin, bài PBGDPL không được biến thành bài báo phản ánh, bình luận; không sa vào kể chuyện, nêu vụ việc mà không quay lại hướng dẫn pháp luật; tránh “giật tít”, gây hiểu sai bản chất quy định; nội dung phải bám sát văn bản pháp luật, không suy diễn; khi có yếu tố thực tiễn (ví dụ nêu tình huống), thì mục tiêu cuối cùng vẫn phải hướng đến việc giải thích quy định pháp luật và hướng dẫn người dân áp dụng đúng trong thực tế.”

Việc nhận diện đúng hai loại hình này giúp nâng cao chất lượng thông tin PBGDPL, bảo đảm đúng chức năng, tránh chồng lấn với hoạt động báo chí, đồng thời phát huy tối đa hiệu quả PBGDPL trong tình hình mới.

Từ phân tích và thực tiễn triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên Trang thông tin PBGDPL tỉnh Cà Mau, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả của hình thức tuyên truyền này như sau:

Trước hết, cần lựa chọn nội dung tuyên truyền sát với nhu cầu thực tiễn của người dân và doanh nghiệp, ưu tiên các lĩnh vực phát sinh thường xuyên trong đời sống như đất đai, hộ tịch, chứng thực, xử phạt vi phạm hành chính, chính sách an sinh xã hội, thủ tục hành chính và các quy định liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của công dân.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên đăng tải kịp thời các quy định mới, các vấn đề “nóng”, được xã hội quan tâm, nhất là các luật, nghị định, quyết định mới ban hành có tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh. Nội dung cần được biên tập ngắn gọn, chắt lọc các điểm mới, điểm cốt lõi để người dân dễ tiếp cận mà không phải đọc toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật.

Một giải pháp quan trọng khác là đổi mới cách thể hiện theo hướng gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ. Người làm công tác tuyên truyền cần chuyển hóa ngôn ngữ pháp lý vốn mang tính chuyên môn cao thành ngôn ngữ phổ thông, rõ ràng, tránh thuật ngữ phức tạp và hạn chế lối diễn đạt nặng tính trích dẫn điều khoản.

Đồng thời, cần đa dạng hóa hình thức truyền tải thông tin, không chỉ dừng lại ở tin, bài dạng văn bản mà cần tăng cường các sản phẩm truyền thông như hỏi - đáp pháp luật, infographic, video tuyên truyền ngắn, tình huống pháp lý thực tế, hướng dẫn quy trình thủ tục theo sơ đồ trực quan.

Đối với điều kiện thực tiễn của tỉnh Cà Mau, cần đẩy mạnh liên kết, chia sẻ nội dung từ Trang thông tin PBGDPL lên các nền tảng số như Trang thông tin điện tử các sở, ngành, fanpage, Zalo OA và các nhóm cộng đồng ở cơ sở, nhằm tăng độ lan tỏa, đặc biệt đối với người dân vùng sâu, vùng xa, vùng ven biển.

Về lâu dài, cần nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác PBGDPL, nhất là kỹ năng viết tin, bài thông tin pháp luật, kỹ năng phân định rõ giữa tin pháp luật và tin báo chí, cũng như kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong biên tập và truyền thông.

Có thể khẳng định rằng, nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên, Trang thông tin PBGDPL tiếp tục khẳng định vai trò là kênh thông tin pháp lý chính thống, gần dân, phục vụ thiết thực nhu cầu tiếp cận pháp luật, góp phần đưa pháp luật đi vào cuộc sống một cách nhanh chóng, hiệu quả và bền vững./.

Hứa Nguyên