Nhận thức rõ vai trò đặc biệt của các cơ sở cai nghiện, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã dành Điều 46 để quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của cơ sở cai nghiện ma túy. Việc quy định rõ ràng các nội dung này không chỉ nhằm bảo đảm hoạt động cai nghiện được thực hiện đúng pháp luật, an toàn, nhân đạo, mà còn giúp người dân, gia đình người nghiện và các tổ chức liên quan hiểu rõ trách nhiệm, giới hạn và cách thức hoạt động của cơ sở cai nghiện ma túy trong thực tiễn.

Theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, quyền và nghĩa vụ của cơ sở cai nghiện ma túy được hiểu là những quyền hạn và trách nhiệm pháp lý mà cơ sở phải thực hiện trong suốt quá trình tiếp nhận, quản lý, tổ chức cai nghiện và hỗ trợ người nghiện ma túy. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để vừa bảo đảm quyền con người của người cai nghiện, vừa tạo điều kiện cho cơ sở cai nghiện chủ động trong tổ chức hoạt động chuyên môn, phối hợp với gia đình và chính quyền địa phương.

Các quy định tại Điều 46 cho thấy quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc kết hợp giữa quản lý chặt chẽ và bảo đảm tính nhân đạo, lấy người nghiện làm trung tâm của quá trình cai nghiện.

Quyền của cơ sở cai nghiện ma túy theo Điều 46 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025

Khoản 1 Điều 46 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định cụ thể các quyền của cơ sở cai nghiện ma túy. Theo đó, cơ sở cai nghiện ma túy có quyền: Tiếp nhận người nghiện ma túy vào cai nghiện ma túy phù hợp với khả năng tiếp nhận của cơ sở cai nghiện; Người đứng đầu cơ sở cai nghiện ma túy được quyết định áp dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật để quản lý, giáo dục, cai nghiện cho người cai nghiện ma túy; Thực hiện thu, chi, quản lý tài chính liên quan đến cai nghiện ma túy theo quy định của pháp luật; Được hưởng chế độ ưu đãi theo quy định của pháp luật.

Có thể thấy, các quyền này nhằm bảo đảm cho cơ sở cai nghiện có đủ thẩm quyền và điều kiện cần thiết để tổ chức hoạt động một cách chủ động, hiệu quả, đúng quy định, đồng thời tạo cơ sở để duy trì ổn định hoạt động cai nghiện cả về chuyên môn và tài chính.

Nghĩa vụ của cơ sở cai nghiện ma túy - bảo đảm tính nhân đạo và đúng pháp luật

Song song với các quyền được trao, khoản 2 Điều 46 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 quy định rõ các nghĩa vụ mà cơ sở cai nghiện ma túy phải thực hiện. Đây là nhóm quy định thể hiện rõ yêu cầu bảo đảm quyền con người, an toàn và tính nhân đạo trong cai nghiện ma túy. Cụ thể, cơ sở cai nghiện ma túy có nghĩa vụ:

Tuân thủ các quy định về xác định tình trạng nghiện ma túy, quy trình cai nghiện ma túy, quản lý người đang trong thời gian lập hồ sơ đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện ma túy;

Tôn trọng tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người cai nghiện ma túy, người được đề nghị xác định tình trạng nghiện ma túy và người đang trong thời gian lập hồ sơ đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện ma túy;

Bảo đảm quyền của người nghiện ma túy trong thời gian cai nghiện và cấp giấy xác nhận hoàn thành cai nghiện ma túy hoặc hoàn thành các giai đoạn cai nghiện ma túy theo quy định của Luật này và các quy định pháp luật có liên quan;

Tổ chức lao động trị liệu cho người cai nghiện ma túy theo các hình thức do cơ quan có thẩm quyền quyết định; sử dụng kết quả lao động trị liệu để phục vụ cho người nghiện ma túy theo quy định của Chính phủ;

Người đứng đầu cơ sở cai nghiện ma túy quyết định truy tìm đối với người đang cai nghiện ma túy bỏ trốn khỏi cơ sở cai nghiện;

Người đứng đầu cơ sở cai nghiện ma túy có nghĩa vụ bảo đảm điều kiện hoạt động của cơ sở cai nghiện ma túy, niêm yết công khai chi phí cai nghiện ma túy tại cơ sở theo quy định của pháp luật;

Phòng, chống thẩm lậu ma túy vào cơ sở;

Bố trí các khu hoặc phòng riêng cho người cai nghiện ma túy là nữ giới, người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A, nhóm B; đối với người có sự khác nhau giữa giới tính thực tế trên cơ thể và giới tính ghi trong hồ sơ, lý lịch thì được quản lý tại phòng riêng trong khu vực theo giới tính thực tế trên cơ thể.

Đối với cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân, còn phải bố trí khu hoặc phòng riêng khi tiếp nhận người cai nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi;

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi người cai nghiện ma túy được tiếp nhận, tự ý chấm dứt việc cai nghiện, hoàn thành quy trình cai nghiện hoặc hoàn thành một số giai đoạn cai nghiện, cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân phải thông báo cho Công an cấp xã nơi cơ sở có trụ sở;

Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi người cai nghiện ma túy trốn khỏi cơ sở cai nghiện, cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng phải thông báo cho Công an cấp xã nơi lập hồ sơ đề nghị đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện.

Các nghĩa vụ nêu trên thể hiện rõ yêu cầu bảo đảm an toàn, nhân đạo, không phân biệt đối xử, đồng thời tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa cơ sở cai nghiện ma túy với gia đình, chính quyền địa phương và lực lượng công an trong quản lý, hỗ trợ người nghiện.

Từ thực tiễn triển khai công tác cai nghiện ma túy cho thấy, việc quy định rõ quyền và nghĩa vụ của cơ sở cai nghiện ma túy giúp xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, hạn chế tình trạng lạm quyền hoặc buông lỏng quản lý. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để người dân, gia đình người nghiện và các tổ chức liên quan giám sát hoạt động của cơ sở cai nghiện, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người cai nghiện.

Điều 46 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của cơ sở cai nghiện ma túy. Việc hiểu đúng và thực hiện nghiêm các quy định này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện ma túy mà còn thể hiện tính nhân văn, trách nhiệm của Nhà nước và xã hội trong việc hỗ trợ người nghiện tái hòa nhập cộng đồng.

Phú Toàn