Đáp: Theo quy định tại Khoản 2 Điều 236 Luật Đất đai 2024 về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai, thì tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, Giấy chứng nhận quyền sở hữu công trình xây dựng, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 137 Luật Đất đai năm 2024 thì các bên tranh chấp được lựa chọn một trong hai hình thức giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định sau đây:

- Nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền theo quy định tại khoản 3 Điều 236 Luật Đất đai 2024;

- Khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Ngoài ra, để giải quyết tranh chấp đất đai trong trường hợp các bên tranh chấp không có giấy tờ về quyền sử dụng đất, theo quy định tại khoản 1 Điều 108 Nghị định 102/2024/NĐ-CP ngày 30/7/2024 của Chính phủ thì việc giải quyết cần phải dựa theo các căn cứ sau:

- Chứng cứ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất do các bên tranh chấp đất đai cung cấp;

- Thực tế diện tích đất mà các bên tranh chấp đang sử dụng ngoài diện tích đất đang có tranh chấp và bình quân diện tích đất cho một nhân khẩu tại địa phương;

- Sự phù hợp của hiện trạng sử dụng thửa đất đang có tranh chấp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt;

- Chính sách ưu đãi người có công với cách mạng và thân nhân người có công với cách mạng;

- Quy định của pháp luật về giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất.

Căn cứ vào các quy định vừa nêu, để giải quyết tranh chấp đất đai khi các bên không có sổ đỏ thì cần cung cấp chứng cứ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của các bên để cơ quan chức năng làm căn cứ giải quyết dựa trên thực tế sử dụng đất, giấy tờ liên quan, xác nhận của địa phương và kết quả hòa giải. Bước hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã là bắt buộc, và người dân có thể chọn Ủy ban nhân dân hoặc Tòa án để tiếp tục nếu hòa giải không thành./.

Phú Toàn